درستى نيستند . در حقيقت ، علت رايج شدن آن عادات ، در بعضي از موارد ، رأى بعضي از عالمان بزرگ ، ودر بيشتر موارد ، مصالح سياسي حكومت‌ها بوده است ، در حالي كه در زمان‌هاى قبل ، چنين رواج وشيوعى نداشته ، بلكه فقط يك احتمال در كنار ساير احتمالات بود . عجيب است كه اين موضوع حتى درباره ء چيزهايى كه هر روز مورد ابتلاى همهء مسلمانان بوده است ، همچون وضو ، نماز و . . . نيز به چشم مى خورد . چقدر دردناك است ! مسلمانانى كه هر روز شاهد وضو ونماز پيامبر ( صلى الله عليه وآله ) بوده اند ، آن قدر در ميان آنان اختلاف باشد كه حتى در امر محسوسى مثل كيفيت قرار دادن دستها هنگام نماز - كه همه آن را به چشم مى ديده اند - اختلاف كنند ، يكى آن را حرام بداند ، ديگرى مكروه ، سومى مباح ، وچهارمى مستحب ، يكى بگويد بايد دست را بالاى ناف گذارد ، وديگرى زير ناف وهمينطور . . . با آن كه رسول أكرم ( صلى الله عليه وآله ) هر روز پنج مرتبه در جلو ديدگان همهء مسلمانان نماز مى گزارد ومى فرمود : صلوا كما رأيتموني اصلى ، ( 1 ) نماز بگزاريد ، همانطور كه مرا مى بينيد نماز مى گزارم . به هر حال ، دليل اين اختلافات هر چه باشد ، صرف نظر از موجه يا ناموجه بودن آن ، يك مسأله را روشن مى كند وآن اين كه واضح بودن مسأله اى نزد گروهى خاص ، دليل بر آن نيست كه از نظر كتاب وسنت مأثوره نيز به همان وضوح است . در اين نوشتار ، با توجه به نكاتى كه ذكر شد ، مى خواهيم درباره ء جمع

--> 1 . السنن الكبرى ، ج 2 ، ص 345 .